Rosjanie są w stanie jakoś inkorporować nowoczesność do swojej narodowej historii bez staczania się w ponowoczesność. Z tego punktu widzenia, brak rozliczeń z okresem komunizmu, jest – dla Rosji – bardzo pożyteczny, bo podtrzymuje historyczną ciągłość wielkości, ale wielkości już zasadniczo innej jakościowo, niż europejska.

Tak naprawdę, morderstwo Romanowów, z punktu widzenia rosyjskiej tradycji integralnej, jest niczym więcej, niż rozsiekanie Dymitra Samozwańca przez strzelców w 1606 roku. Potępiając komunizm, fundując sobie rosyjską Norymbergę, Rosjanie nie zyskali by nic – stali by się nie-narodem, odciętym od swej tożsamości osiemdziesięcioletnim ostrzem. A tak, Rosja Radziecka i ZSRR to po prostu kolejny, po Rurykowiczach, Tatarach, Smucie, Szujskich i Godunowach, Romanowach i Holstein-Gottorp-Romanowach, rozdział rosyjskiej historii, o takiej samej wadze i znaczeniu, której nie zakłócą miliony pomordowanych. Świadczy to o pewnej nieludzkości Rosjan, jeżeli przyłożymy do nich nasze, łacińskie kategorie człowieczeństwa. Ale dzięki tej nieludzkości, Rosjanie, mimo upadku, ciągle żyją swoją rosyjską tożsamością.

Jakim cudem w tym snującym się wzdłuż kolejowych linii, płaskim, porośniętym modrzewiami kraju, wnukowie brodatych dziadów-bojarów którzy ledwie potrafili czytać i pisać i synowie powierzchownie spruszczonych (bo jeszcze nie sfrancuziałych), nieokrzesanych żołdaków stworzyli jedną z największych literatur w Europie?
Przecież Puszkina od bojarów-barbarzyńców dzieliły raptem dwa albo trzy pokolenia.

Pięknie pisze o tym Łotman w „Rosji i znakach”, świetnie też charakteryzuje rosyjski, sakralny stosunek do literatów Márai w swoich „Dziennikach”. Celność charakterystyki Máraiego jest szczególnie ciekawa, gdyż ten węgierski patrycjusz Rosjan nie znał i znać nie chciał – celność jego charakterystyki nie zasadzie się na głębokości wglądu, dzięki której widać szczegóły, lecz na dystansie, pozwalającym na dokonanie syntezy. O coś podobego chodziło chyba Levi-Straussowi, który unikał dłuższych pobytów wśród badanych kultur, aby uniknąć zaburzenia przejrzystości sądu.