W odpowiedzi na zawartą w komentarzu Sz.P. Magdy sugestię, iż Skarb Kultury Narodowej, jakim jest ś.p. Lem Stanisław wypada krytykować dopiero wtedy, kiedy samemu jest się szczęśliwym posiadaczem Nobla, a co najmniej dwóch MichNike, pozwalam sobie nieco uprzedzić, wyjątkowo, publikację z papieru i zamieszczam poniżej odpowiedź na ankietę, poświęconą Stanisławowi Lemowi, o odpowiedź na którą poprosił mnie Maciek Parowski, a która ukaże się w najnowszym „Czasie Fantastyki”.

Moja recepcja Stanisława Lema rozegrała się na dwóch etapach: budowy pozłacanego pomnika, a następnie obłupania pozłotki i odsłonięcia marmurowego, trwalszego rdzenia.
Budować pozłacany pomnik zacząłem jak młodszy nastolatek, rozpoczynając, na szczęście, od poważnych powieści, od „Niezwyciężonego”, „Powrotu z gwiazd”, „Solaris”. Wstrząśnięty, na ile wstrząśniętym intelektualnie można być w tym wieku, sięgnąłem po „Cyberiadę”, „Pirxy”, „Bajki robotów”, „Kongres futurologiczny” i inne – samo sięganie zajęło parę lat, na tyle dużo, że zdążyłem dojrzeć do bardziej intelektualnie wymagającej lektury lemowskiej ironii i humoru. Tym sposobem, na fundamencie powieści i humoru, zbudowałem sobie rzeczony pozłacany pomnik. Oburzałem się, kiedy ktoś ośmielał się redukować Lema do roli pisarza, albo – nie daj Bóg – do roli „pisarza fantastyki”. Czytając lemowskie Dialogi równolegle z dialogami Platona (te drugie zrozumiałem dopiero dużo później, wcześniej zatrzymawszy się na poziomie sokratejskich złośliwości) co rusz unosiłem się radością, iż dane jest mi żyć w czasach, w których żyje tak wielki filozof. Tym przydomkiem na stałe Lema obdarzyłem i obruszałem się, kiedy w rozmowie padało jego nazwisko bez serii rytualnych zaklęć – „nie pisarz, lecz wielki filozof, myśliciel, największy naszych czasów, etc.”. Później, moje literackie zainteresowania podryfowały w inne strony i o Lemie zapomniałem na lat kilka.

Następnie, nadszedł czas lektury lemowskich miniaturek na łamach „Tygodnika Powszechnego” (przypadkiem, proszę mnie nie podejrzewać o prenumeratę tego czcigodnika – nie jestem godzien), wywiadów, tekstów prasowych – całego, jeśli mogę tak to ująć, „późnego Lema”. Pozłotka opadła natychmiast, i to z takim impetem, iż przez pewien czas miałem wrażenie, że cały pomnik się zawalił. Lem, w swoich haiku (bo nie znajduję innego określenia na gatunek literacki, jaki Lem na łamach uprawiał – aforyzmy to nie były, cechą aforyzmu jest błyskotliwość i celność) sprzedawał redakcjom wyłącznie swój podpis. Zawarte nad podpisem mądrości, banalne w swoim oklepaniu jak stwierdzenie iż w nocy jest ciemno, a Kaczyńscy to faszyści, porażały swoją pustką, błahością, naiwnością. Ghostwriterów do rzeczonej twórczości mógłby Lem chwytać na ulicy, wybierając każdego, kto spaceruje z „Wyborczą” w łapie, jako, że przenikliwość sądów i głębokość refleksji nie przekraczała możliwości klasycznego, zglajszachtowanego członka „the herd of individual minds”, czytelników Gazety Koszernej.

Obrazu dopełniły androny, jakie Lem plótł w rozlicznych wywiadach – bzdury wymieszane z piramidalną pychą (uzasadnioną, a jakże) tworzą mieszankę absolutnie niestrawną.

Z przestrachem wróciłem więc do moich wczesnych lektur. Odetchnąłem jednak, uspokojony. Pozłotka odpadła, przestałem postrzegać Lema jako koronę i zwieńczenie rodzaju ludzkiego, natomiast pozostał marmurowy rdzeń – szereg wielkich, fundamentalnych powieści wspaniałego pisarza, obdarzonego, na dodatek, genialnym zmysłem i poczuciem humoru. I tego późniejsze, żałosne dokonania pana Stanisława nie zdołają ani obalić, ani obrzydzić. Wielkie dzieło broni się samo.