1. Wśród materiałów z IPNu, czyli sucho zredagowanych i oprawionych w tomy ubeckich dokumentów, jedna książka ciekawa nie tylko faktograficznie – „Oczami bezpieki” Cenckiewicza.
Parę interesujących szkiców, najciekawszy o resortowym montażu, który zaowocował powrotem Wańkowicza do Polski.
Márai tymczasem pisze – „od kolaboranta, wysługującego się komunistom, gorszy jest tylko kolaborant, któremu wysługują się komuniści„. Nie wrócił ani w latach pięćdziesiątych, ani w sześćdziesiątych, ani później – ze względu na moralny wymiar emigracji, bo przecież nie ze strachu przed śmiercią opuścił Węgry. Kiedy pod koniec lat osiemdziesiątych chciano wydać na ciągle komunistycznych jeszcze Węgrzech jego dzieła wszystkie – odprawił zainteresowanych z kwitkiem, „póki jeden sowiecki żołnierz stacjonuje na węgierskiej ziemi”.

2. W sobotniej „Rzeczpospolitej” bardzo dobry tekst Cichockiego, o politycznym wymiarze „Wieszania”. Szczególnie jedna teza Cichockiego współgra z tym, co ostatnio nie daje mi spokoju – Cichocki pisze o „przelukrowaniu pierwszego ruchu Solidarności etycznością”. Wpisuje się to oczywiście w polską tradycję, w której nie prowadzi się walki politycznej dla osiągnięcia politycznych celów (np. niepodległości), lecz angażuje się w walkę Dobra ze Złem, niewinnych ofiar z plugawymi moralnie oprawcami, słowem, angażuje się w konflikt o wymiarze etycznym i moralnym, nie politycznym. Taka była „Solidarność” – nawet w swoim najbardziej radykalnym wymiarze, który nie zgodził się okrągłostołowy kompromis, w „Solidarności Walczącej”, która stawiała sobie cele jasne i radykalne, nie wykluczała nawet, w teorii, walki zbrojnej – tam również panował dyskurs wyłącznie moralny, nie polityczny. Stąd – zło SB jako instytucji miałoby czaić się w niemoralnych metodach, do jakich SB uciekało się w zwalczaniu np. Kościoła czy opozycji. Szantaż, kłamstwo, przekupstwo – czasem przemoc, zabójstwo.
Można sobie zadać natomiast pytanie – wywiad jakiego państwa nie ucieka się do takich metod?
Powszechność ich stosowania nie czyni, oczywiście, z zabójców księdza Popiełuszki dobrych patriotów – ale zabijanie przeciwników politycznych uprawiane było po obu stronach żelazanej kurtyny. To etyczne przelukrowanie „Solidarności” zaowocowało tym, że dzisiaj, skupiając się na metodach działania resortu – istotnie niemoralnych, ale zwyczajnych dla tego typu instytucji na całym świecie – zapominamy o podstawowej moralnej winie każdego funkcjonariusza resortu, od szyfranta, przez maszynistkę, po oficera operacyjnego z Grupy D. Tą moralną winą była zdrada.
Esbecy nie służyli Polsce, lecz Rosji, byli więc przede wszystkim zdrajcami polskiej racji stanu, i za to należy im się potępienie i kara, bo to mieści się w wymiarze politycznej walki o polityczne cele. Cała reszta ma znaczenie drugorzędne.
Myślę w tym kontekście o „Walkach ulicznych” Stefana Roweckiego. W tej publikacji z 1927 roku, której reprint niedawno się ukazał, późniejszy dowódca AK prezentuje metody walki ze zrewoltowanym tłumem, metody tłumienia rewolucji w mieście, od taktyki walk miejskich, metod budowy doraźnych fortyfikacji, barykad, etc. – aż po całościowe zagadnienia zwalczania rewolucji.
Jako przykłady Rowecki streszcza bolszewicką metodykę wojny domowej oraz przedstawia przykłady stłumionych rewolucji – w Hamburgu, w Berlinie i w Bułgarii, charakteryzując i analizując działania zbrojne godzina po godzinie.
W rozdziale o tłumieniu zamieszek, padają stwierdzenia dla dzisiejszego czytelnika szokujące – np. twarde stwierdzenie, że po trzykrotnej groźbie użycia broni, pierwsza salwa w gromadzący się, zrewoltowany tłum nie może być na postrach, nad głowami, właśnie pierwsza salwa musi być wymierzona w ludzi, dopiero kiedy padną pierwsze trupy, wtedy można strzelać na postrach.
Dzisiaj rzecz niewyobrażalna – strzelających pod „Wujkiem” zomowców z plutonu specjalnego wreszcie, słusznie skazano za strzelanie do – w ich pojęciu – zrewoltowanego tłumu.

Czy więc na przykład w przypadku hipotetycznej komunistycznej, zbrojnej rewolty w Łodzi, polscy żołnierze strzelający do polskich, komunistycznych robotników dokonali by czynu o takiej samej wartości moralnej, jak zomowcy, strzelający do górników pod Wujkiem?
Wojsko było przecież w II RP kilkakrotnie używane do zbrojnego tłumienia wystąpień zupełnie nie hipotetycznym.
Jeśli przyjmiemy solidarnościową optykę etycznego lukru, to musimy się z tą tezą zgodzić.
Jeśli natomiast zostaniemy przy optyce walki politycznej o cele polityczne, to zomowców spod Wujka potępimy przede wszystkim za zdradę polskiej racji stanu, i to zdradę posuniętą tak daleko, że w interesie Rosji nie zawahali się zabijać. Żołnierzy i dowódców, tłumiących robotnicze zamieszki w imieniu II Rzeczpospolitej, rozliczy Bóg, z tego, czy zastosowane metody i środki były adekwatne do sytuacji, z tego, czy zdawali sobie sprawę z moralnej powagi sytuacji, w której trzeba strzelać do robotników-współobywateli, z tego czy na pewno dołożyli wszelkich starań, aby rozlew krwi był na jak najmniejszą skalę.
Jeśli chodzi o zomowców spod Wujka, to na Boży osąd czekać nie musimy, bo poza wszelkimi wątpliwościami jest jeden, podstawowy fakt – zdrada.